Agar siz ushbu xabarni oʻqiyotgan boʻlsangiz, demak, saytimizga tashqi resurslarni yuklashda muammolarga duch kelmoqdamiz.

If you're behind a web filter, please make sure that the domains *.kastatic.org and *.kasandbox.org are unblocked.

Asosiy kontent

Markazga intilma kuch nima?

Markazga intilma kuch nima ekanini va uni qanday hisoblashni oʻrganing.

Markazga intilma kuch nima?

Markazga intilma kuch – aylanma tekis harakat qilayotgan jismga taʼsir qiluvchi natijaviy kuch.
Markazga intilma tezlanishga doir maqolamizda biz har qanday r radiusli aylana boʻylab v tezlik bilan harakat qilayotgan jism aylana markaziga yoʻnalgan quyidagi tezlanishga ega boʻlishini oʻrganganmiz:
a=v2r.
Ammo jism avvalo nega aylanma harakat qilayotganini bilish kerak. Nyutonning birinchi qonuniga koʻra, agar jismga tashqi kuchlar taʼsir etmasa yoki kuchlarning taʼsiri muvozanatlashgan boʻlsa, u toʻgʻri chiziqli tekis harakatini davom ettiradi. Bu yerda tashqi kuch – markazga intilma kuch.
Markazga intilma kuch fundamental kuch emasligini tushunish juda muhim, u shunchaki jismning aylanma harakatiga sabab boʻladigan natijaviy kuchga berilgan nom. Aylanayotgan shar mahkamlangan prujinaning taranglik kuchi va sunʼiy yoʻldoshni orbitada ushlab turuvchi gravitatsiya kuchi markazga intilma kuchga misoldir. Baʼzan aylanma harakatni bir nechta kuchlar yuzaga keltirishi ham mumkin, lekin ularning vektor yigʻindisi radius boʻylab markazga yoʻnalgan boʻlishi kerak.
a=Fm
va buni markazga intilma tezlanishga tenglashtiramiz:
v2r=Fm
Biz markazga intilma kuch Fc son qiymatga ega ekanini koʻrsatishimiz mumkin:
Fc=mv2r
va u doimo aylana markazi tomon yoʻnalgan. Shuningdek, agar ω burchak tezligi boʻlsa, v=rω ekanidan quyidagi formula hosil boʻladi:
Fc=mrω2

Ipga mahkamlangan shar

Markazga intilma kuchni aniq koʻrsatadigan qurilma 1-rasmda koʻrsatilganidek, vanzsiz ipga ulangan (m1) massa va vertikal naycha orqali ipning boshqa uchiga ulangan (m2) massadan tashkil topgan.
1-rasm: _Markazga intilma kuchning mavjudligini m2 massa aylanma harakat qilayotgan sharni muvozanatda ushlab turgani orqali koʻrish mumkin._
1-mashq: Agar m1 1 m radius boʻylab aylanma harakat qilayotgan 1 kg massali jism boʻlsa va m2=4 kg ga teng boʻlsa, m1 massali jismning burchak tezligi nimaga teng (ikkala yuk ham vertikal harakatlanmayapti va ip bilan nay orasida ishqalanish mavjud emas)?

Mashinaning burilishi

2-mashq: Mashina 10 m/s tezlikda radiusi 15 m boʻlgan aylana hosil qilib burilmoqda. Mashina sirpanib ketmasligi uchun uning gʻildiraklari va asfalt orasadagi ishqalanish koeffitsiyenti qanday boʻlishi kerak?