If you're seeing this message, it means we're having trouble loading external resources on our website.

Agar veb-filtrlardan foydalanayotgan boʻlsangiz *.kastatic.org va *.kasandbox.org domenlariga ruxsat berilganligini tekshirib koʻring.

Asosiy kontent

Fotosintez. Takrorlash.

Asosiy atamalar

TushunchaMaʼnosi
FotosintezOʻsimliklar, suv oʻtlari va baʼzi bakteriyalar yorugʻlik energiyasini shakar shaklida kimyoviy energiyaga aylantiradigan jarayon
FotoavtotrofYorugʻlik energiyasidan foydalangan holda oʻzi uchun ozuqa mahsulotlarini ishlab chiqaradigan organizmlar (oʻsimliklar kabi)
ATFTirik organizmlarda asosiy energiya tashuvchisi boʻlgan adenozin trifosfat
XloroplastFotosintez jarayoni sodir boʻladigan oʻsimlik hujayra tuzilmalari
TilakoidXloroplast ichidagi diskka oʻxshash tuzilmalar boʻlib, yorugʻlikni absorbsiyalashga yordam beradi
GranaXloroplastdagi tilakoidlarning taxlamlari
XlorofillYorugʻlik energiyasini oʻzlashtiradigan va uglevodlarni hosil qiladigan tilakoid tarkibidagi pigment
StromaGrana atrofidagi suyuqlik bilan toʻlgan boʻshliq

Fotosintez reaksiyasi

Fotosintez jarayonida fotoavtotroflar glyukoza va kislorod hosil qilish uchun quyosh energiyasidan, karbonat angidriddan va suvdan foydalanadi.
Fotosintezning umumiy tenglamasi quyidagicha:
Fotosintez jarayonida quyosh energiyasi yigʻilib, glyukoza molekulalari suv va karbonat angidriddan foydalangan holda kimyoviy energiyaga aylantiriladi. Ikkilamchi mahsulot sifatida kislorod hosil boʻladi.

Fotosintez bosqichlari

Fotosintezda ikkita asosiy bosqich mavjud: yorugʻlikka bogʻliq reaksiyalar va Kalvin sikli (qorongʻilik bosqichi).
BosqichJoylashuvHodisalarQuyosh nuri kerakmi?
Yorugʻlikka bogʻliq reaksiyalarTilakoid membranasiYorugʻlik energiyasi xloroplastlar tomonidan ushlanib, ATF shaklida saqlanadiHa
Kalvin sikliStromaATF oʻsimlik oʻsishi va hayoti uchun ishlatadigan shakarni hosil qilishga sarflanadiYoʻq
Yorugʻlik bosqichi reaksiyasi va Kalvin sikli sxemasi hamda ular orasidagi bogʻliqlik.
Yorugʻlik bosqichi reaksiyalari tilakoid membranasida sodir boʻladi. Ular yorugʻlikni talab qiladi va NADF+ ni qaytarish orqali ADF va anorganik fosfatdan ATF hamda NADFH molekulalarini hosil qiladi. Shuningdek, reaksiyaning yakuniy natijasi suv molekulalarining kislorodga aylanishi boʻladi.
ATF va NADFH tilakoid membranasining stromasi yonida hosil boʻladi, bu yerda ulardan Kalvin siklida foydalaniladi.
Kalvin sikli stromada sodir boʻladi va karbonat angidridni oʻzlashtirish uchun yorugʻlik bosqichi reaksiyasi mahsulotlari ATF va NADFHdan foydalanadi hamda uch uglerodli qand modda – glitserinaldegid-3-fosfat (G3F) molekulalarini hosil qiladi.
Kalvin sikli ATFni ADF va anorganik fosfatga aylantiradi va NADFHni NADF+ ga oʻzgartiradi. ADF, anorganik fosfat va NADF+ yorugʻlik reaksiyalarida substrat sifatida qayta ishlatilishi mumkin.
Manba: OpenStax College, Biology CC BY 3.0ʼning “Overview of photosynthesis: Figure 6” (Fotosintez haqida umumiy maʼlumotlar: 6-rasm) nomli grafik materiali moslashtirib olindi.

Koʻp uchraydigan xatolar va notoʻgʻri tushunchalar

  • Fotosintez va hujayraviy nafas olish deyarli qarama-qarshi jarayonlardir. Ularning tenglamalariga nazar tashlaydigan boʻlsak, ular faqat yutiladigan yoki chiqarilayotgan energiya shaklida farqlanadi. Biroq ular shunchaki bir-birining teskari shakli emas, chunki har biri oʻzining alohida bosqichlarida amalga oshadi.
Sodda qilib aytsak, fotosintez va hujayraning nafas olishi bir-biriga teskari boʻlgan reaksiyalardir. Fotosintez quyosh energiyasini yigʻib, kimyoviy energiya sifatida suv va karbonat angidriddan glyukoza hosil qiladigan jarayon hisoblanadi. Kislorod esa ikkilamchi mahsulot sifatida chiqariladi. Hujayraning nafas olishida kislorod glyukozani parchalash uchun ishlatiladi va bu jarayonda kimyoviy energiya va issiqlik ajratib chiqaradi. Ushbu reaksiyaning mahsulotlari karbonat angidrid va suvdir.
  • Oʻsimliklar yashil rangga ega, chunki xlorofill yashil nurni aks ettiradi. Koʻpchilik xlorofillni yashil deb biladi, chunki u yashil nurni yutadi va undan foydalanadi. Biroq bu unday emas. Biz koʻrgan rang aslida aks ettirilgan nurning rangidir. Shuning uchun xlorofil qizil va koʻk nurni oʻzlashtirganda ham yashil nurni aks ettiradi.