If you're seeing this message, it means we're having trouble loading external resources on our website.

Agar veb-filtrlardan foydalanayotgan boʻlsangiz *.kastatic.org va *.kasandbox.org domenlariga ruxsat berilganligini tekshirib koʻring.

Asosiy kontent

Moddalar almashinuviga kirish. Takrorlash.

Asosiy atamalar

AtamaTaʼrif
MetabolizmHujayra ichida kechadigan barcha kimyoviy reaksiyalar yigʻindisi
AnabolizmOddiy molekulalardan murakkab molekulalar sintezlanishi
KatabolizmMurakkab molekulalarning oddiy molekulalarga parchalanishi
Ekzergonik reaksiyaIssiqlik chiqishi bilan boradigan reaksiya
Endergonik reaksiyaIssiqlik yutilishi bilan boradigan reaksiya
ATFAdenozin trifosfat, tirik organizmlarning eng asosiy energiya tashuvchisi

Metabolizm

Metabolizm oʻzaro bogʻliq kimyoviy reaksiyalar guruhidir. U organizmdagi molekulalarni qurish va parchalash oʻrtasidagi muvozanatdir.
Metabolizm turiJarayonEnergetik natijaMisol
AnabolizmOddiy molekulalardan murakkab molekulalarning sintezlanishiEndergonikTanada yangi toʻqimalarning hosil boʻlishi
KatabolizmMurakkab molekulalarning oddiy molekulalarga parchalanishiEkzergonikOvqat hazm boʻlishi
Anabolik yoʻl: kichik molekulalar jamlanib, kattaroq molekulalarni hosil qiladi. Odatda energiya talab qilinadi.
Katabolik yoʻl: katta molekulalar kichik molekulalarga parchalanadi. Odatda energiya ajralib chiqadi.
Anabolik va katabolik yoʻllar. Manba: OpenStax Biology, CC BY 4.0

Misollar

Katabolizm: hujayraning nafas olishi

Hujayraviy nafas olish glyukozaning parchalanib, hujayra uchun kerakli energiya ajralishi bilan boradigan katabolik jarayondir.
Hujayraviy nafas olish uchun umumiy tenglama quyidagicha:
start text, C, end text, start subscript, 6, end subscript, start text, H, end text, start subscript, 12, end subscript, start text, O, end text, start subscript, 6, end subscript + 6, start text, O, end text, start subscript, 2, end subscript 6, start text, C, O, end text, start subscript, 2, end subscript + 6, start text, H, end text, start subscript, 2, end subscript, start text, O, end text + start text, e, n, e, r, g, i, y, a, end text
Barcha katabolik jarayonlar kabi hujayra nafas olishida ham energiya ajralib chiqadi va bu energiyadan hujayradagi boshqa reaksiyalar uchun foydalaniladi.

Anabolizm: fotosintez

Fotosintez oʻsimlik hujayrasida karbonat angidrid va suvdan quyosh nuri yordamida shakar molekulasi ishlab chiqariladigan anabolik jarayondir.
Fotosintezning umumiy tenglamasi quyidagicha:
6, start text, C, O, end text, start subscript, 2, end subscript + 6, start text, H, end text, start subscript, 2, end subscript, start text, O, end text + start text, e, n, e, r, g, i, y, a, end text start text, C, end text, start subscript, 6, end subscript, start text, H, end text, start subscript, 12, end subscript, start text, O, end text, start subscript, 6, end subscript + 6, start text, O, end text, start subscript, 2, end subscript
Fotosintez jarayonida boshqa anabolik jarayonlar kabi energiya yutiladi va glyukoza sintezlanadi. Hosil boʻlgan glyukozaning bir qismi oʻsimlik ehtiyojlariga sarflanadi, qolgani esa boshqa organizmlar uchun ozuqa boʻlib xizmat qiladi.

Koʻp uchraydigan xatolar va notoʻgʻri tushunchalar

  • Koʻplab metabolik jarayonlar bir vaqtda kechadi. Tanangizda hozir minglab reaksiyalar bir vaqtning oʻzida kechmoqda. Ular organizm normal hayot kechirishi uchun bir-biri bilan koordinatsiyalanadi va doimiy nazoratda boʻladi.