If you're seeing this message, it means we're having trouble loading external resources on our website.

Agar veb-filtrlardan foydalanayotgan boʻlsangiz *.kastatic.org va *.kasandbox.org domenlariga ruxsat berilganligini tekshirib koʻring.

Asosiy kontent

Gravimetrik analiz va choʻktirish gravimetriyasi

Choʻktirish gravimetriyasining taʼrifi va choʻktirish gravimetriyasidan foydalanib ikki xil tuz tutgan eritmaning tozaligini aniqlashga oid masalalar 

Gravimetrik choʻktirish usuli nima?

Gravimetrik choʻktirish usuli bu aralashmadan ionlarni ajratish uchun choʻkma hosil qilish bilan boradigan reaksiyadan foydalaniladigan analiz usuli. Choʻktirish uchun qoʻllanadigan kimyoviy modda choʻktiruvchi yoki choʻktiruvchi agent deb ataladi. Choʻkma suyuq fazadan filtrlash yordamida ajratib olinadi va choʻkmaning massasi hamda tenglashtirilgan tenglamadan foydalanib, eritmadagi ionli birikmalarning miqdori yoki konsentratsiyasini hisoblash mumkin. Gravimetriyaning choʻktirish usulini odamlar baʼzida shunchaki gravimetrik analiz deb ham atashini eshitgan boʻlishingiz mumkin, lekin gravimetrik analiz haydash va choʻktirish usulini oʻz ichiga oluvchi analiz usullarining keng sinfini oʻzida namoyon qiladi. Agar siz umumiy gravimetrik analiz haqida koʻproq bilishni istasangiz, Gravimetrik analiz va gravimetrik haydash usuli maqolasiga qarang.
Ushbu maqolada biz gravimetrik choʻktirish usulidan foydalanib, suvli eritmadagi ionli birikmaning miqdorini aniqlashga doir misolni koʻrib chiqamiz. Baʼzan laboratoriyada olib borilayotgan tajribalar kutilganidek boʻlmaydi, shuning uchun biz tajribada uchrab turadigan xatolarni ham muhokama qilamiz, bu esa tajribalarni oʻtkazishga yanada tayyor boʻlishingizga yordam berishi mumkin!
Probirkalarda kumushning erimaydigan uch xil tuzi choʻkma koʻrinishida chapdan oʻngga qarab joylashtirilgan. Chapdagi probirkada sargʻish rang kumush (I) yodid, oʻrtada och sariq rangli kumush (I) bromid, oʻngda esa oq rangli kumush (I) xlorid.
Kumushning eruvchan tuzlari, masalan, kumush nitrat namunada mavjud boʻlgan galogenli ion birikmalarning miqdorini aniqlash uchun choʻktiruvchi agent sifatida qoʻllanishi mumkin. Aralashmada ionlarning galogenli birikmalarining konsentratsiyasini aniqlash uchun nafaqat choʻkma massasidan, balki kumush tuzlarining turli rangga ega boʻlishi ham farqlovchi omil sifatida qoʻllanadi. Rasmda shisha stakan ichidagi sargʻish rangli start text, A, g, I, end text (chapda), och sariq rangli start text, A, g, B, r, end text (oʻrtada) va oq rangli start text, A, g, C, l, end text (oʻngda) birikmalar koʻrsatilgan. Suratdagi kumush tuzlarining choʻkmalari Cychr, Wikipediaʼdan, CC BY 3.0

Misol: tarkibida start text, M, g, C, l, end text, start subscript, 2, end subscript va start text, N, a, N, O, end text, start subscript, 3, end subscript boʻlgan aralashmaning tozaligini aniqlash

O, yoʻq! Bizning laborantimiz Ilhom kimyoviy moddalar solingan idishini yana adashtirib, moddalarni aralashtirib yuboribdi. (Sababi koʻpgina oq qattiq kristall moddalar bir-biridan farq qilmaydi, lekin aynan shuning uchun idishdagi yorliqlarni oʻqish muhim!).
Natijada tarkibida start text, M, g, C, l, end text, start subscript, 2, end subscript va start text, N, a, N, O, end text, start subscript, 3, end subscript boʻlgan 0, comma, 7209, start text, g, end text aralashma hosil boʻldi. Biz aralashmadagi suvda toʻliq eriydigan har bir-birikmaning nisbiy miqdorini bilmoqchimiz. Biz choʻkma hosil qiluvchi agent, yaʼni kumush (I) nitratdan ortiqcha miqdorda qoʻshamiz va start text, A, g, N, O, end text, start subscript, 3, end subscript, left parenthesis, s, point, e, point, right parenthesis choʻkma hosil boʻlishini kuzatamiz. Choʻkma filtrlanib, quritilganidan soʻng, uning massasi 1, comma, 032, start text, g, end text ekanini aniqlaymiz.
Dastlabki aralashmada start text, M, g, C, l, end text, start subscript, 2, end subscript ning massa ulushi qancha?
Har qanday gravimetrik analizga doir hisob-kitoblar, shunchaki stexiometriyani qoʻllab ishlanadigan masalalarni va baʼzi qoʻshimcha bosqichlarni oʻz ichiga oladi. Bu stexiometrik masala boʻlgani uchun biz tenglashtirilgan kimyoviy tenglamadan boshlashlaymiz. Bu yerda start text, A, g, N, O, end text, start subscript, 3, end subscript, left parenthesis, s, point, e, point, right parenthesis ortiqcha miqdorda qoʻshilganiga sabab, start text, M, g, C, l, end text, start subscript, 2, end subscript, left parenthesis, s, point, e, point, right parenthesis va start text, A, g, N, O, end text, start subscript, 3, end subscript, left parenthesis, s, point, e, point, right parenthesis oʻrtasidagi reaksiyada start text, A, g, C, l, end text, left parenthesis, q, right parenthesis toʻliq choʻkmaga tushishi kerak.
Yodingizda boʻlsa, choʻkma hosil qilish bilan boradigan reaksiyalar almashish reaksiyasining bir turi hisoblangani uchun biz reagentlarning anionlarini (yoki kationlarini) oʻzaro almashtirgan holda reaksiya mahsulotlarni oldindan aytishimiz mumkin edi. Agar zarur boʻlsa, moddalarning eruvchanlik qoidalarini tekshirib chiqishimiz va soʻng reaksiya tenglamasini tenglashtirishimiz mumkin. Lekin biz allaqachon choʻkma start text, A, g, C, l, end text, left parenthesis, q, right parenthesis ekanini bilamiz. Biz shunchaki boshqa mahsulotni aniqlashimiz, yaʼni bu start text, M, g, left parenthesis, N, O, end text, start subscript, 3, end subscript, right parenthesis, start subscript, 2, end subscript, left parenthesis, s, point, e, point, right parenthesis va umumiy reaksiya tenglamasi tenglashtirilganiga ishonch hosil qilishimiz kerak. Hosil boʻlgan tenglashtirilgan kimyoviy tenglama quyidagi koʻrinishga ega:
start text, M, g, C, l, end text, start subscript, 2, end subscript, left parenthesis, s, point, e, point, right parenthesis, plus, 2, start text, A, g, N, O, end text, start subscript, 3, end subscript, left parenthesis, s, point, e, point, right parenthesis, right arrow, 2, start text, A, g, C, l, end text, left parenthesis, q, right parenthesis, plus, start text, M, g, left parenthesis, N, O, end text, start subscript, 3, end subscript, right parenthesis, start subscript, 2, end subscript, left parenthesis, s, point, e, point, right parenthesis
Muvozatda turgan tenglama shuni koʻrsatadiki, har 1, start text, m, o, l, space, M, g, C, l, end text, start subscript, 2, end subscript, left parenthesis, s, point, e, point, right parenthesis dan 2, start text, m, o, l, space, A, g, C, l, end text, left parenthesis, q, right parenthesis choʻkmasi hosil boʻlyapti. Biz bu mol nisbatlardan foydalanib, start text, A, g, C, l, end text, left parenthesis, q, right parenthesis ning miqdoridan start text, M, g, C, l, end text, start subscript, 2, end subscript, left parenthesis, s, point, e, point, right parenthesis ning miqdorini topamiz. Shuningdek, quyidagi taxminlardan kelib chiqqan holda keyingi bosqichlarni amalga oshirishimiz kerak:
  • Choʻkma faqat start text, A, g, C, l, end text, left parenthesis, q, right parenthesis hisoblanadi. Demak, biz start text, N, a, N, O, end text, start subscript, 3, end subscript dan har qanday choʻkma hosil boʻlishi haqida qaygʻurmasak ham boʻladi.
  • Barcha start text, C, l, end text, start superscript, minus, end superscript, left parenthesis, s, point, e, point, right parenthesis anionlari reakiyaga kirishib, start text, A, g, C, l, end text, left parenthesis, q, right parenthesis ni hosil qiladi. Stexiometriya nuqtayi nazaridan, start text, M, g, C, l, end text, start subscript, 2, end subscript, left parenthesis, s, point, e, point, right parenthesis dagi start text, C, l, end text, start superscript, minus, end superscript, left parenthesis, s, point, e, point, right parenthesis anionlarining barchasi reaksiyaga kirishishi uchun start text, A, g, N, O, end text, start subscript, 3, end subscript, left parenthesis, s, point, e, point, right parenthesis dan ortiqcha miqdorda qoʻshganimizga ishonch hosil qilishimiz kerak.
Endi bosqichma-bosqich barcha hisob-kitob amallarini bajaramiz!

1-bosqich: start text, A, g, C, l, end text, left parenthesis, q, right parenthesis choʻkmasining massasini mollarga oʻzgartirish

Choʻkmaning umumiy massasi start text, A, g, C, l, end text, left parenthesis, q, right parenthesis massasiga teng deb olib, choʻkma massasini mollarga oʻzgartirish uchun start text, A, g, C, l, end text ning molekulyar massasidan foydalanishimiz mumkin.
start text, A, g, C, l, space, n, i, n, g, space, m, o, l, i, end text, equals, 1, comma, 032, start cancel, start text, g, space, A, g, C, l, end text, end cancel, times, start fraction, 1, start text, m, o, l, space, A, g, C, l, end text, divided by, 143, comma, 32, start cancel, start text, g, space, A, g, C, l, end text, end cancel, end fraction, equals, 0, comma, 007201, start text, m, o, l, space, A, g, C, l, end text, equals, 7, comma, 201, times, 10, start superscript, minus, 3, end superscript, start text, m, o, l, space, A, g, C, l, end text

2-bosqich: choʻkmaning mol miqdoridan start text, M, g, C, l, end text, start subscript, 2, end subscript ning mol miqdorini topish

Biz tenglashtirilgan tenglamaning mol nisbatlaridan foydalanib, start text, A, g, C, l, end text, left parenthesis, q, right parenthesis choʻkmasining mol miqdoridan start text, M, g, C, l, end text, start subscript, 2, end subscript, left parenthesis, s, point, e, point, right parenthesis ning miqdorini aniqlaymiz.
start text, m, o, l, space, M, g, C, l, end text, start subscript, 2, end subscript, equals, 7, comma, 201, times, 10, start superscript, minus, 3, end superscript, start cancel, start text, m, o, l, space, A, g, C, l, end text, end cancel, times, start fraction, 1, start text, m, o, l, space, M, g, C, l, end text, start subscript, 2, end subscript, divided by, 2, start cancel, start text, m, o, l, space, A, g, C, l, end text, end cancel, end fraction, equals, 3, comma, 600, times, 10, start superscript, minus, 3, end superscript, start text, m, o, l, space, M, g, C, l, end text, start subscript, 2, end subscript

3-bosqich: start text, M, g, C, l, end text, start subscript, 2, end subscript mol miqdorini grammlarga aylantirish

Biz dastlabki aralashmadagi start text, M, g, C, l, end text, start subscript, 2, end subscript ning massa ulushini aniqlamoqchi ekanmiz, molekulyar massadan foydalanib, start text, M, g, C, l, end text, start subscript, 2, end subscript molini massaga oʻzgartirishimiz kerak.
start text, M, g, C, l, end text, start subscript, 2, end subscript, start text, m, a, s, s, a, s, i, end text, equals, 3, comma, 600, times, 10, start superscript, minus, 3, end superscript, start cancel, start text, m, o, l, space, M, g, C, l, end text, start subscript, 2, end subscript, end cancel, times, start fraction, 95, comma, 20, start text, g, space, M, g, C, l, end text, start subscript, 2, end subscript, divided by, 1, start cancel, start text, m, o, l, space, M, g, C, l, end text, start subscript, 2, end subscript, end cancel, end fraction, equals, 0, comma, 3427, start text, g, space, M, g, C, l, end text, start subscript, 2, end subscript

4-bosqich: dastlabki aralashmadagi start text, M, g, C, l, end text, start subscript, 2, end subscript ning massa ulushini hisoblash

3-bosqichda berilgan start text, M, g, C, l, end text, start subscript, 2, end subscript ning massa nisbati va aralashma massasidan foydalanib, dastlabki aralashmada start text, M, g, C, l, end text, start subscript, 2, end subscript ning massa ulushini hisoblash mumkin.
Qisqartirilgan usul: biz, shuningdek, 1 dan 3 gacha boʻlgan bosqichlardan bitta ifoda tuzib, ularni birlashtiramiz mumkin, lekin birliklarimizga alohida eʼtibor qaratgan holda qisqartirilishi lozim boʻlganlarni qisqartirib yuboramiz:
start text, M, a, s, s, a, space, M, g, C, l, end text, start subscript, 2, end subscript, equals, start underbrace, 1, comma, 032, start cancel, start text, g, space, A, g, C, l, end text, end cancel, times, start fraction, 1, start cancel, start text, m, o, l, space, A, g, C, l, end text, end cancel, divided by, 143, comma, 32, start cancel, start text, g, space, A, g, C, l, end text, end cancel, end fraction, end underbrace, times, start underbrace, start fraction, 1, start cancel, start text, m, o, l, space, M, g, C, l, end text, start subscript, 2, end subscript, end cancel, divided by, 2, start cancel, start text, m, o, l, space, A, g, C, l, end text, end cancel, end fraction, end underbrace, times, start underbrace, start fraction, 95, comma, 20, start cancel, start text, g, space, M, g, C, l, end text, start subscript, 2, end subscript, end cancel, divided by, 1, start cancel, start text, m, o, l, space, M, g, C, l, end text, start subscript, 2, end subscript, end cancel, end fraction, end underbrace, equals, 0, comma, 3427, start text, g, space, M, g, C, l, end text, start subscript, 2, end subscript
space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, start text, 1, negative, b, o, s, q, i, c, h, colon, end text, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, start text, 2, negative, b, o, s, q, i, c, h, colon, end text, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, start text, 3, negative, b, o, s, q, i, c, h, colon, end text
space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, start text, A, g, C, l, space, n, i, n, g, space, m, o, l, i, n, i, space, t, o, p, i, s, h, end text, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, start text, m, o, l, space, n, i, s, b, a, t, l, a, r, end text, space, space, space, space, space, space, start text, space, M, g, C, l, end text, start subscript, 2, end subscript, start text, space, g, r, a, m, i, n, i, space, t, o, p, i, s, h, i, end text, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space

Boʻlishi mumkin boʻlgan xatolar

Biz gravimetrik choʻktirish usuli boʻyicha qilingan tajribaning natijalarini tahlil qilish uchun stexiometriyadan qanday foydalanish kerakligini oʻrgandik. Lekin siz gravimetrik analizni laboratoriyada bajarsangiz, tajriba natijalaringizning toʻgʻri va aniq chiqishiga (buning natijasida, hisoblaringizga) taʼsir qiladigan turli omillar borligini bilib olasiz. Bunday koʻp uchrab turadigan muammolar quyidagilar:
  • Tajribadagi xatoliklar, masalan, choʻkmaning toʻliq qurimasligi
  • Stexiometrik xatoliklari, masalan, choʻkma hosil qilish boradigan reaksiya tenglamasini tenglashtirmaslik yoki ortiqcha miqdorda start text, A, g, N, O, end text, start subscript, 3, end subscript, left parenthesis, s, point, e, point, right parenthesis qoʻshmaslik.
Yuqorida keltirilgan holatlar natijalarimizga qanday taʼsir koʻrsatadi?
Toʻq sariq rangli qattiq modda solingan shisha frit va Erlenmeyer vakuum kolbasi. Erlenmeyer kolbasida biroz loyqalangan och sariq rangli choʻkma usti suyuqligining uchdan bir qismi turibdi.
Biz gravimetrik choʻktirish usulida ushbu vakuumli filtr moslamasidan foydalanib, choʻkmani eritmadan ajratishimiz mumkin. Rasm manbasi: OpenStax Chemistry, CC BY 4.0

1-holat: choʻkma toʻliq quritilmagan

Ehtimol, tajriba davomida birikmani quritishga vaqtingiz yetmay qolgandir yoki vakuum filtratsiya moslamasi yetarlicha vakuum hosil qila olmagandir. Maʼlumki, suv oddiy organik erituvchilarga qaraganda yuqori qaynash haroratiga egaligi hamda imkoniyat tugʻilishi bilan vodorod bogʻi hosil qilib olishga moyilligi sababli suvni toʻliq chiqarib yuborish qiyin kechadi. Keling, birikmada qolgan suv bizning hisoblarimizga qanday taʼsir qilishi toʻgʻrisida oʻylab koʻramiz.
Agar choʻkma massasini toʻliq quritilmagan holda oʻlchasak, start text, A, g, C, l, end text, left parenthesis, q, right parenthesis ning massasi haqiqiy massasidan koʻra ancha yuqoriroq chiqadi (chunki biz hozir start text, A, g, C, l, end text, left parenthesis, q, right parenthesis ning massasi va unda qolgan suvni oʻlchayapmiz). Natijada 1-bosqichda start text, A, g, C, l, end text, left parenthesis, q, right parenthesis ning ushbu massasi orqali topilgan start text, A, g, C, l, end text, left parenthesis, q, right parenthesis ni miqdorining katta boʻlishiga va bu mol miqdordan foydalanib aniqlangan aralashmadagi start text, M, g, C, l, end text, start subscript, 2, end subscript, left parenthesis, q, right parenthesis ning mol miqdori ham yuqori chiqishiga olib keladi. Soʻnggi bosqichda start text, M, g, C, l, end text, start subscript, 2, end subscript, left parenthesis, q, right parenthesis ning massa ulushi haqiqiysidan koʻra yuqori deb hisoblaymiz.
Tajriba uchun kerakli maslahat: agar vaqtingiz boʻlsa, namunada suv borligini tekshirish usullaridan biri – quritish jarayonining oxirlarida massani bir necha bor oʻlchab tekshiring va massa oʻzgarmayotganiga ishonch hosil qiling, hattoki namunani uzoqroq quritayotgan boʻlsangiz ham. Bu oʻzgarmas massagacha quritish deb ataladi, garchi u namunangiz toʻliq quriganini kafolatlamasa ham, shubhasiz, yordam beradi! Siz, shuningdek, boʻlaklarni maydalash va sirt yuzani kattalashtirish uchun quritish jarayoni vaqtida namunani silkitishga urinib koʻrishingiz mumkin. Filtr qogʻozini teshib qoʻymaslik uchun ehtiyot boʻling!

2-holat: tenglamani tenglashtirishni unutdik!

Oldinroq gravimetrik tahlil aslida stexiometriyaning yana bir masalasi ekanini aytib oʻtganimiz yodingizdami? Bu tenglashtirilmagan tenglama bilan ishlash hisoblarimizni notoʻgʻri chiqishini anglatadi. Bu holat uchun biz quyidagi tenglashtirilmagan tenglamadagi stexiometrik koeffitsiyentlardan foydalangan boʻlardik:
start text, M, g, C, l, end text, start subscript, 2, end subscript, left parenthesis, s, point, e, point, right parenthesis, plus, start text, A, g, N, O, end text, start subscript, 3, end subscript, left parenthesis, s, point, e, point, right parenthesis, right arrow, start text, A, g, C, l, end text, left parenthesis, q, right parenthesis, plus, start text, M, g, left parenthesis, N, O, end text, start subscript, 3, end subscript, right parenthesis, start subscript, 2, end subscript, left parenthesis, s, point, e, point, right parenthesis, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, left parenthesis, start text, start color #e84d39, E, ʼ, t, i, b, o, r, space, b, e, r, i, n, g, end color #e84d39, colon, space, t, e, n, g, l, a, s, h, t, i, r, i, l, m, a, g, a, n, end text, !, right parenthesis
Bu ifodadan koʻrinib turibdiki, har bir mol start text, A, g, C, l, end text, left parenthesis, q, right parenthesis dastlabki aralashmadagi 1 mol start text, M, g, C, l, end text, start subscript, 2, end subscript dan hosil boʻlgan degan xulosaga kelish mumkin. Agar biz ushbu stexiometrik nisbatdan foydalanib, start text, M, g, C, l, end text, start subscript, 2, end subscript ning massasini hisoblasak, quyidagi natijani olamiz:
start text, M, g, C, l, end text, start subscript, 2, end subscript, start text, space, m, a, s, s, a, s, i, end text, equals, 1, comma, 032, start cancel, start text, g, space, A, g, C, l, end text, end cancel, times, start fraction, 1, start cancel, start text, m, o, l, space, A, g, C, l, end text, end cancel, divided by, 143, comma, 32, start cancel, start text, g, space, A, g, C, l, end text, end cancel, end fraction, times, start underbrace, start fraction, 1, start cancel, start text, m, o, l, space, M, g, C, l, end text, start subscript, 2, end subscript, end cancel, divided by, start color #01a995, 1, end color #01a995, start cancel, start text, m, o, l, space, A, g, C, l, end text, end cancel, end fraction, end underbrace, times, start fraction, 95, comma, 20, start cancel, start text, g, space, M, g, C, l, end text, start subscript, 2, end subscript, end cancel, divided by, 1, start cancel, start text, m, o, l, space, M, g, C, l, end text, start subscript, 2, end subscript, end cancel, end fraction, equals, 0, comma, 6854, start text, g, space, M, g, C, l, end text, start subscript, 2, end subscript
space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, start color #01a995, start text, N, o, t, o, ʻ, g, ʻ, r, i, space, m, o, l, space, n, i, s, b, a, t, i, !, end text, end color #01a995, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space, space
Biz hozirgina aralashmamizdagi start text, M, g, C, l, end text, start subscript, 2, end subscript ning ikki marta ortgan massasini hisobladik! Natijada start text, M, g, C, l, end text, start subscript, 2, end subscript ning massa ulushini ham 2 martaga ortishiga olib keladi:

3-holat: ortiqcha miqdorda start text, A, g, N, O, end text, start subscript, 3, end subscript qoʻshmaslik

Soʻnggi holatda bizni agar start text, A, g, N, O, end text, start subscript, 3, end subscript, left parenthesis, s, point, e, point, right parenthesis ni ortiqcha miqdorda qoʻshmasak, nima sodir boʻlishi mumkinligi qiziqtiradi. Bu yaxshi natijaga olib kelmasligini bilamiz, chunki agar start text, A, g, N, O, end text, start subscript, 3, end subscript, left parenthesis, s, point, e, point, right parenthesis ortiqcha miqdorda boʻlmasa, eritmadagi start text, C, l, end text, start superscript, minus, end superscript hammasi ham reaksiyaga kirishmay qoladi. Demak, start text, A, g, C, l, end text, left parenthesis, q, right parenthesis massa orqali dastlabki aralashmadan start text, M, g, C, l, end text, start subscript, 2, end subscript massasini topish uchun foydalana olmaymiz, chunki eritmada reaksiyaga kirishmagan start text, C, l, end text, start superscript, minus, end superscript anionlari hali ham bor. Shundan kelib chiqib, biz dastlabki aralashmada start text, M, g, C, l, end text, start subscript, 2, end subscript ning massa ulushini notoʻgʻri hisoblagan boʻlardik.
Yuqoridagi holatga tegishli va ehtimol eng muhim savollar quyidagilar:
start text, A, g, N, O, end text, start subscript, 3, end subscript, left parenthesis, a, q, right parenthesis ni ortiqcha miqdorda qoʻshayotganimizga qanday ishonch hosil qilishimiz mumkin?
Biz bu savolning javobini bilganimizda, hisob-kitoblarimiz juda ishonchli boʻlardi! Bu masalada:
  • Bizda tarkibida start text, M, g, C, l, end text, start subscript, 2, end subscript ning foizi nomaʼlum boʻlgan 0, comma, 7209, start text, g, end text aralashma bor.
  • Biz, shuningdek, tenglashtirilgan tenglamamizdan start text, M, g, C, l, end text, start subscript, 2, end subscript ning har bir moli uchun start text, A, g, N, O, end text, start subscript, 3, end subscript, left parenthesis, s, point, e, point, right parenthesis ning kamida 2 moli talab etilishini bilamiz.
Eritmada start text, A, g, N, O, end text, start subscript, 3, end subscript ortiqcha miqdorda boʻlishining ziyoni yoʻq, chunki start text, C, l, end text, start superscript, minus, end superscript ning barchasi reaksiyaga kirishganidan keyin ortib qolgan start text, A, g, N, O, end text, start subscript, 3, end subscript eritma filtr qilinganida eritma bilan chiqib ketadi.
Agar biz dastlabki aralashmamiz tarkibida qancha miqdorda start text, M, g, C, l, end text, start subscript, 2, end subscript borligini bilmasak, u holda start text, A, g, N, O, end text, start subscript, 3, end subscript ning qoʻshilishi kerak boʻlgan miqdorini qanday qilib hisoblaymiz? Bilamizki, dastlabki aralashmamizda start text, M, g, C, l, end text, start subscript, 2, end subscript ning miqdori qancha koʻp boʻlsa, shuncha koʻp miqdorda start text, A, g, N, O, end text, start subscript, 3, end subscript kerak. Baxtimizga, aralashmamiz 100, percent, start text, M, g, C, l, end text, start subscript, 2, end subscript ni tashkil qilganida nima qilishimiz kerakligi toʻgʻrisida bizda yetarli maʼlumotlar bor. Yaʼni bu start text, M, g, C, l, end text, start subscript, 2, end subscript ning boʻlishi mumkin boʻlgan maksimal qiymati va aynan shunday qiymatda eng koʻp start text, A, g, N, O, end text, start subscript, 3, end subscript talab etiladi.
Keling, bizda 100, percent, start text, M, g, C, l, end text, start subscript, 2, end subscript bor deb tasavvur qilamiz. Xoʻsh, unda qancha miqdorda start text, A, g, N, O, end text, start subscript, 3, end subscript kerak? Bu yana bir stexiometrik masala! Biz start text, M, g, C, l, end text, start subscript, 2, end subscript ning molekulyar massadan foydalanib, uning massasini molga aylantiramiz, keyin start text, M, g, C, l, end text, start subscript, 2, end subscript ning mol miqdoridan start text, A, g, N, O, end text, start subscript, 3, end subscript ning mol miqdorini topamiz:
start text, m, o, l, space, A, g, N, O, end text, start subscript, 3, end subscript, equals, 0, comma, 7209, start cancel, start text, g, space, M, g, C, l, end text, start subscript, 2, end subscript, end cancel, times, start fraction, 1, start cancel, start text, m, o, l, space, M, g, C, l, end text, start subscript, 2, end subscript, end cancel, divided by, 95, comma, 20, start cancel, start text, g, space, M, g, C, l, end text, start subscript, 2, end subscript, end cancel, end fraction, times, start fraction, 2, start text, m, o, l, space, A, g, N, O, end text, start subscript, 3, end subscript, divided by, 1, start cancel, start text, m, o, l, space, M, g, C, l, end text, start subscript, 2, end subscript, end cancel, end fraction, equals, 1, comma, 514, times, 10, start superscript, minus, 2, end superscript, start text, m, o, l, space, A, g, N, O, end text, start subscript, 3, end subscript
Olingan natija shuni koʻrsatadiki, hatto aralashmamizda aniq qancha miqdorda start text, M, g, C, l, end text, start subscript, 2, end subscript borligini bilmasak-da, kamida 1, comma, 514, times, 10, start superscript, minus, 2, end superscript, start text, m, o, l, space, A, g, N, O, end text, start subscript, 3, end subscript qoʻshganimizda kutilgan natijaga erishishimiz kerak!

Xulosa

Gravimetrik choʻktirish usuli bu – choʻkma hosil boʻlish reaksiyasidan foydalangan holda ionli birikmaning miqdori yoki konsentratsiyasini hisoblash usuli. Masalan, start text, B, r, end text, start superscript, minus, end superscript, left parenthesis, s, point, e, point, right parenthesis tutgan ion birikmalarni miqdoriy analiz qilishimiz uchun eritmaga start text, A, g, end text, start superscript, plus, end superscript qoʻshishimiz mumkin. Gravimetrik choʻktirish usulini qoʻllab, olib boriladigan tajriba va hisoblashlar uchun baʼzi foydali maslahatlar:
  • Stexiometrik koeffitsiyentlarni takror tekshiring va tenglamalar toʻgʻri tenglashtirilganiga ishonch hosil qiling.
  • Choʻkma doimiy massagacha quritilganiga ishonch hosil qiling.
  • Choʻktiruvchi agentni ortiqcha miqdorda qoʻshing.

Shunchaki qiziqish tufayli!

Deylik, bizda tarkibida start text, M, g, C, l, end text, start subscript, 2, end subscript va start text, N, a, C, l, end text boʻlgan 0, comma, 4015, start text, g, end text aralashma bor. Biz ortiqcha miqdorda start text, A, g, N, O, end text, start subscript, 3, end subscript qoʻshamiz va 1, comma, 032, start text, g, end text start text, A, g, C, l, end text choʻkmasini hosil qilamiz.
Dastlabki aralashmamizda qancha miqdorda start text, M, g, C, l, end text, start subscript, 2, end subscript va start text, N, a, C, l, end text bor?
Javoblaringizni 4 ta qiymatga ega boʻlgan raqamlar bilan ifodalang.
start text, m, o, l, space, M, g, C, l, end text, start subscript, 2, end subscript
start text, m, o, l, space, N, a, C, l, end text